Predatory (жыртқыш) журналдарды қалай тану керек?

«Жыртқыш» журналдар — ақы алып, нағыз рецензиясыз кез келген мақаланы жариялайтын алаяқ басылымдар. Олар ғалымның ақшасын да, беделін де жояды: мұндай журналдағы жарияланым аттестаттауда есепке алынбауы, тіпті зиян келтіруі мүмкін. Оларды танып, аулақ жүру маңызды.

Жыртқыш журналдың негізгі белгілері

• Тым жылдам уәде: «2–3 күнде жариялаймыз», «бірден қабылдаймыз» — нағыз рецензия бірнеше апта/ай алады;
• Агрессивті email-спам: сізді мақтап, «мақалаңызды күтеміз» деген жаппай хаттар;
• Жасырын немесе шамадан тыс жоғары төлем, ол тек қабылданғаннан кейін айтылады;
• Нашар сайт: грамматикалық қателер, жалған импакт-фактор, белгісіз метрикалар;
• Редколлегия күмәнді: мүшелердің аты-жөні расталмайды немесе олардың келісімінсіз қойылған;
• Тым кең тақырып: бір журнал медицинадан инженерияға дейін бәрін жариялайды.

Журналды қалай тексеруге болады?

• Scopus / Web of Science тізімінен тікелей іздеңіз (журналдың өз сайтындағы логотипке сенбеңіз);
• DOAJ (Directory of Open Access Journals) — сенімді ашық журналдар тізімі;
• «Think. Check. Submit.» (thinkchecksubmit.org) — тексеру парағы;
• Журналдың ISSN-ін және нақты метрикасын ресми дереккөзден салыстырыңыз.

⚠️ «Impact Factor 5.6» деп жазылса да, оны Journal Citation Reports (Clarivate) арқылы тексеріңіз. Жыртқыш журналдар жалған «фактор» ойлап табады.

Кездейсоқ жариялап қойсаңыз ше?

Егер байқамай жыртқыш журналға мақала жіберсеңіз, мүмкіндігінше тез қайтарып алуға тырысыңыз. Бір мақаланы екі жерге қатар жіберуге болмайтынын ұмытпаңыз — бұл академиялық этиканы бұзу.